Komunikator internetowy (ang. Instant Messenger, od tego skrót IM) - program komputerowy pozwalający na przesyłanie natychmiastowych komunikatów (komunikacja natychmiastowa - ang. Instant Messaging) pomiędzy dwoma lub więcej komputerami, poprzez sieć komputerową, zazwyczaj Internet (dlatego komunikatory internetowe). Od poczty elektronicznej różni się tym, że oprócz samej wiadomości, przesyłane są także informacje o obecności użytkowników, co zwiększa znacznie szansę na prowadzenie bezpośredniej konwersacji.

Komunikatory przesyłają informacje według zasad ustalonych przez protokoły komunikacyjne tak, że publicznie udokumentowane protokoły są zwykle implementowane przez wiele komunikatorów, zapewniając prawie nieograniczone grono odbiorców, podczas gdy protokoły utajnione zmuszają użytkowników do korzystania z programów przygotowanych przez producentów, ograniczając tym samym możliwość komunikacji.

Komunikatory bardzo często łączą użytkowników przez serwery, do których przyłączają się, i od których działania są uzależnione. Niekiedy tak skrajnie, że użytkownik skazany jest na reklamy emitowane przez producenta aplikacji.

Spis treści

[edytuj] Historia

Wiele pomysłów zastosowanych w komunikatorach internetowych pochodzi ze starszego, lecz ciągle popularnego protokołu służącego do rozmów przez internet - IRC.

Wczesne programy do komunikacji natychmiastowej wyświetlały znaki w miarę jak były wpisywane przez rozmówców - komunikacja wtedy bardziej przypominała rozmowę telefoniczną niż wymianę wiadomości. Działa tak uniksowe polecenie talk, bardzo popularne w latach 80. i wczesnych latach 90. XX wieku. W obecnych komunikatorach rozmowa polega zazwyczaj na wymianie linii tekstu.

Prosta forma komunikacji natychmiastowej została zaimplementowana w systemie PLATO we wczesnych latach 70. XX wieku. W późniejszych latach do komunikacji poprzez Internet inżynierowie i pracownicy akademiccy używali programu talk. Pierwszym komunikatorem w postaci, w jakiej znamy je dzisiaj, do tego pracujący pod systemami innymi niż Unix/Linux, był ICQ, udostępniony w listopadzie 1996. Po jego premierze powstało wiele podobnych programów do komunikacji natychmiastowej, pracujących w różnych sieciach.

Najnowsze komunikatory oferują wideokonferencje czy rozmowy głosowe (VoIP), tak więc granica między tymi usługami się zaciera.

19 grudnia 2002 r. AOL Time Warner, firma, która wykupiła Mirabilis, twórcę ICQ, ogłosiła uzyskanie amerykańskiego patentu na komunikację natychmiastową, ale jednocześnie oznajmiła, że nie ma zamiaru w chwili obecnej egzekwować tego patentu.

Termin "instant messenger" jest znakiem zastrzeżonym firmy AOL Time Warner i nie może być używane w oprogramowaniu niezwiązanym z AOL. Z tego powodu komunikator znany jako GAIM czy gAIM (później Gaim lub gaim) obecnie nazywa się Pidgin.

[edytuj] Sieci IM

Zobacz więcej w osobnym artykule: Protokoły komunikacyjne.

Zazwyczaj jedna aplikacja pozwala na komunikację tylko z innymi użytkownikami tej aplikacji - daną sieć IM tworzą użytkownicy klientów pozwalających na korzystanie z niej. Powodem było to, że komunikatory zazwyczaj są tworzone przez firmy komercyjne, one także opracowują protokół wymiany danych. Nie jest w ich interesie ujawnianie protokołu, a także umożliwianie rozmów z użytkownikami komunikatorów innych firm. Wyjątki to na przykład Jabber - protokół opracowany przez społeczność internetową, jawny, dostępny dla każdego. Z tego też powodu jest jedną z niewielu sieci IM, która nie ma jednej, nadrzędnej aplikacji klienckiej.

Wiele protokołów komunikacyjnych, których producenci nie ujawnili, zostało rozpracowanych przy pomocy technik reverse engineering - badając ruch sieciowy generowany przez oryginalne aplikacje klienckie. Odpowiedzią niektórych producentów są regulaminowe zapisy zobowiązujące użytkowników do używania tylko oryginalnych programów.

Zobacz też: Porównanie protokołów komunikacji natychmiastowej.

[edytuj] Multikomunikatory

Zobacz więcej w osobnym artykule: Multikomunikator internetowy.

Oprócz programów obsługujących tylko jedną sieć IM, powstały także multikomunikatory, które umożliwiają komunikację z użytkownikami różnych sieci poprzez zestaw wtyczek. Popularne programy tego typu to Tlen, Konnekt, Miranda IM, AQQ, Pidgin, Kopete, czy Trillian. W sieci Jabber komunikacja z innymi sieciami zapewniana jest przez serwer poprzez system transportów.

[edytuj] Serwery

Różne sieci IM, a konkretniej różne protokoły, mają w różny sposób rozwiązane kwestie nawiązywania połączeń czy przekazywania informacji o stanie. Większość z nich ma jeden serwer centralny (czasem złożony fizycznie z kilku maszyn), z którym łączy się klient zaraz po połączeniu, przesyłając dane identyfikacyjne, a także informacje o statusie (patrz niżej). Informacja o stanie jest przekazywana do wszystkich zainteresowanych nią użytkowników danej sieci.

Komunikaty między użytkownikami mogą być przesyłane poprzez serwer, bądź też bezpośrednio. To pierwsze rozwiązanie jest przydatne jeśli którykolwiek z użytkowników biorących udział w rozmowie znajduje się w sieci chronionej firewallem, przez co nie może przyjmować nadchodzących połączeń.

Inne podejście do kwestii serwerów prezentuje sieć Jabber. Nie ma w niej jednego centralnego serwera - każdy użytkownik może uruchomić swój własny serwer i pozwalać na rejestrację innych użytkowników, bądź też używać go tylko przez siebie.

[edytuj] Identyfikatory

Użytkownicy w sieciach IM posiadają jednoznaczne identyfikatory, które pozwalają na precyzyjne określenie odbiorcy komunikatów. Część sieci (np. ICQ, Gadu-Gadu) przydziela swoim użytkownikom identyfikatory liczbowe, zazwyczaj metodą "pierwszy wolny". Inne, np. Tlen, MSN czy Yahoo umożliwiają wybranie własnej nazwy. Szczególnym rozszerzeniem tego sposobu jest identyfikowanie użytkowników w sieci Jabber/XMPP. Jako że nie ma w nim centralnego serwera, niezbędne jest określenie w identyfikatorze nazwy serwera na którym zarejestrowany jest użytkownik - indentyfikatory w Jabberze przypominają adresy e-mail (np. użytkownik@example.com).

[edytuj] Listy kontaktów

Większość komunikatorów udostępnia możliwość gromadzenia identyfikatorów znajomych osób na liście, przechowywanej przez aplikację kliencką (a w przypadku protokołu Jabber - przez serwer). Dzięki temu możliwe jest przypisywanie łatwiejszych do zapamiętania opisów do zazwyczaj mało znaczących identyfikatorów oferowanych przez sieci IM.

[edytuj] Katalogi użytkowników

Aby móc uzyskać identyfikator poszukiwanego użytkownika, większość sieci IM oferuje katalogi, w których każdy z użytkowników może zamieścić informacje o sobie - imię, nazwisko, niekiedy adres, numer telefonu czy też inne informacje. Niektóre protokoły przesyłają te dane w popularnym formacie przesyłania wizytówek vCard, używanym przez programy pocztowe czy telefony komórkowe.

[edytuj] Statusy

Pierwsze komunikatory z graficznym interfejsem użytkownika pozwalały na wybranie jednego z kilku "stanów" - informowały one innych użytkowników danej sieci IM co w danej chwili robi użytkownik (zazwyczaj - "dostępny", "zajęty", "nie przy klawiaturze", "rozłączony"; część komunikatorów oferowała także stan "niewidoczny" pozwalający obserwować innych użytkowników, nie pokazując swojej dostępności). W późniejszych wersjach ilość dostępnych stanów została zwiększona, a także dodano możliwość zamieszczania tekstowych komentarzy do statusów. W założeniu miały być to informacje tłumaczące stan (na przykład "wracam za 10 minut" jako komentarz do nieobecności przy klawiaturze), lecz obecnie stanowią także formę określania stanu emocjonalnego użytkownika, informację czego aktualnie użytkownik słucha, czasem do prowadzenia rozmów, a czasem po prostu zamieszczania cytatów czy innych tekstów.

[edytuj] Emotikony

Zobacz więcej w osobnym artykule: Emotikon.

Obecnie produkowane komunikatory oferują wklejane ikony sytuacyjne np. łapanie się za głowę, uśmieszki itp. Obrazki takie pojawiają się automatycznie podczas czytania a także można je wklejać podczas pisania. W rzeczywistości obrazki pojawiają się zamiast ustalonych fragmentów tekstu takich jak "<olaboga>" albo ":-)" i nie są w ogóle przesyłane między użytkownikami, więc intensywne używanie emotikonek może rodzić problemy interpretacyjne, gdy odbiorca posiada inny zestaw emotikonek.

[edytuj] Komunikatory

Zobacz więcej w osobnym artykule: Porównanie komunikatorów internetowych.
  • Adium - multikomunikator dla systemu Mac OS X. Obsługuje AOL IM, Jabbera, MSN Messengera, Yahoo! Messengera, .Maca, Bonjour, GG, ICQ, Lotus Sametime, Novell GroupWise, Yahoo! Japan i Zephyra.
  • AIM - popularny szczególnie w USA, komunikator internetowy tworzony przez AOL (jednocześnie będącego właścicielem ICQ).
  • AQQ - coraz popularniejszy polski multikomunikator.
  • Balachka - ukraińska wersja polskiego komunikatora Gadu-Gadu
  • EKG2 - multikomunikator oparty na wtyczkach, oferujących pracę konsolową i w trybie graficznym oraz interfejsy do m.in. gadu-gadu, jabbera, IRC-a, a także Usenetu, RSS i innych.
  • Fire - multikomunikator działający w systemie Mac OS X.
  • Fring - multikomunikator dostępny dla Javy, Symbiana, Windows Mobile, iPhone'a - umożliwia rozmowy głosowe m.in. do sieci Skype, ICQ, Google Talk, MSN Messenger, AIM, Yahoo Messenger oraz za pomocą protokołu SIP do innych operatorów sieci Voip
  • Gadu-Gadu - najpopularniejszy w Polsce komunikator internetowy, umożliwiający rozmowy tekstowe, głosowe oraz wideokonferencje. Szeroką popularność uzyskał głównie przez prostotę obsługi. W opinii wielu użytkowników jednak niestabilny i zbyt wolno aktualizowany w zakresie problemów z bezpieczeństwem.
  • GG Lite - klient polskich sieci Gadu-Gadu i Tlen
  • Google Talk - oparty na protokole Jabbera komunikator udostępniony przez Google.
  • Hapi - klient Jabbera stworzony na podstawie Pandiona (freeware).
  • iChat - komunikator dostępny w systemie Mac OS X obsługujący swój własny protokół, jak też protokoły AIM oraz Jabber.
  • ICQ - najpopularniejszy komunikator internetowy.
  • Idesk - Stworzony 19 marca 2007 r. Komunikator tworzony przez portal interia.pl.
  • Klienty Jabbera/XMPP - grupa komunikatorów internetowych przeznaczonych jako klienty sieci Jabber/XMPP, o dość specyficznej strukturze, niespotykanej w innych sieciach IM - oddzielenie roli twórcy klienta od właściciela serwera.
  • Inspeak- komunkator firmy Global Unicom umożliwiający m.in. rozmowy wideo, tekstowe (również w specjalnych pokojach), czy wymianę plików.
  • Kadu, GNU Gadu, EKG - wolne odpowiedniki Gadu-Gadu dla systemów uniksowych.
  • Konnekt - polski multikomunikator obsługujący m.in. GG, Tlen, AQQ i Jabbera umożliwiający również prowadzenie rozmów głosowych. Dzięki wtyczkom, można go dowolnie modyfikować i dodawać nowe funkcje jak sprawdzanie poczty, dźwięki, wyskakujące okienka, informacje pogodowe i wiele innych dostępnych za darmo w sieci.
  • Kopete - multikomunikator dla środowiska KDE. Rozwijany na licencji GPL.
  • Magik Communicator - polski komunikator sieci jabber, umożliwia wgrywanie wtyczek i łączenie się z innymi sieciami
  • Miranda IM - komunikator, obsługujący większość z wymienionych powyżej protokołów (GG, ICQ, Jabber, MSN, AIM). Dzięki wtyczkom, można go dowolnie modyfikować i dodawać nowe funkcje jak sprawdzanie poczty, dźwięki, wyskakujące okienka, informacje pogodowe, kanały RSS i wiele innych dostępnych za darmo w sieci.
  • Multikontakt - komunikator obsługujący protkoły GG, ICQO, Jabber, MSN, Tlen oraz oferujący rozmowy głosowe,
  • MSN Messenger - komunikator tworzony przez MSN, dostawcę internetu należącego do Microsoft. MSN posiada również uproszczoną wersję - "Windows Messenger", która to jest dołączona do Windowsa XP.
  • Nawijacz - bezpłatny, prosty,w obsłudze komunikator internetowy tworzony przez MCS Studios. Nawijacz pozwala na rozmowę ze znajomymi korzystającymi z komunikatora Gadu-Gadu, WP Spik, Jabber, Tlen oraz Hapi. Program umożliwia wysyłanie wiadomości SMS, prowadzenie rozmów głosowych, przesyłanie plików pomiędzy użytkownikami. Możliwa jest także komunikacja obrazowa (poprzez wspólne rysowanie po graficznej tablicy).
  • Netmeeting - komunikator utworzony przez producenta systemu operacyjnego Windows dla jego użytkowników. Oferuje możliwość przesyłania komunikatów tekstowych, dźwiękowych i wizualnych, udostępnia programy, przesyła pliki. Dostępny jest w każdej współczesnej wersji tego systemu zapewniając komunikację przemysłowymi protokołami między innymi z rodziny H323 i podobnymi. Firma Microsoft zrezygnowała z rozwijania oraz dołączania programu do systemu Windows od wersji Vista.
  • Psi - wieloplatformowy komunikator sieci Jabber/XMPP.
  • Pidgin- wieloplatformowy multikomunikator.
  • Skype - najpopularniejszy i największy na świecie komunikator głosowy oparty na technice peer-to-peer (P2P). Oferuje także konferencje wideo dzięki P2P dostępnych także między użytkownikami ukrytymi za firewallem.
  • Spik - oparty o protokół Jabber/XMPP następca wpkontaktu.
  • Stefan - komunikator stworzony przez portal Interia.pl, potrafi współpracować z sieciami Gadu-Gadu i Tlen.pl. Komunikator nie jest już aktualizowany, został zastąpiony przez Idesk
  • Tlen.pl - drugi co do popularności komunikator w Polsce , bazuje na protokole Jabber. Pozwala na komunikacje z sieciami Jabber (poprzez wtyczkę .smok), ICQ, AQQ oraz Gadu-Gadu. Dzięki wtyczkom, dużej ilości skórek, stylów rozmowy, ikon, dźwięków można go dostosowywać do własnych potrzeb. Konto w sieci Tlen.pl połączone jest z kontem poczty elektronicznej. Klient pozwala za darmo wysyłać SMS do sieci Era, Orange Polska, Plus GSM oraz Heyah.
  • Tokonda - multikomunikator dostępny przez WWW. Obsługuje sieci Gadu-Gadu, Tlen.pl, Jabber/XMPP oraz Google Talk. Oferuje także konferencje wideo, również między użytkownikami ukrytymi za firewallem.
  • WebGadu - komunikator Gadu-Gadu dostępny ze strony internetowej WWW.
  • WebGG - alternatywny komunikator sieci GG dostępny przez WWW.
  • WebTlen - alternatywny komunikator sieci Tlen.pl dostępny przez WWW.
  • Windows Live Messenger - komunikator firmy Microsoft, kompatybilny z MSN Messengerem, korzysta z usług Windows Live. Nie jest dołączany do żadnego systemu, jedynie w Windows Vista jest załączony link do pobrania go dobrowolnie.
  • wpkontakt - Stworzony przez Wirtualną Polskę klient światowej sieci Jabber. Poprzez Jabberowy mechanizm transportów umożliwiał połączenie również z innymi sieciami (w tym Gadu-Gadu i ICQ) a ponad to oferował rozmowy telefoniczne po atrakcyjnych cenach. Obecnie nie rozwijany; został zastąpiony przez Spika.
  • X-Lite - popularny komunikator obsługujący protokół sip.
  • Yahoo! Messenger - komunikator tworzony przez Yahoo! - jeden z największych portali internetowych w USA.

[edytuj] Zobacz też